"પરખ" રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણ ૨૦૨૪ શું દર્શાવે છે આવો જાણીએ

ગુજરાતના પરખ (PARAKH) રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણ 2024ના સ્કોર રાજ્યની શાળાઓની શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓ વિશે નોંધપાત્ર ચિંતા દર્શાવે છે, જેમાં તમામ સર્વેક્ષિત વર્ગો અને વિષયોમાં રાષ્ટ્રીય સરેરાશથી સતત નીચું પ્રદર્શન જોવા મળ્યું છે. 

પરખ (PARAKH) અહેવાલના મુખ્ય તારણો

************

- ત્રીજા ધોરણમાં, ગુજરાતના માત્ર 63% વિદ્યાર્થીઓ સરળ નમૂનાઓ ઓળખી અને વિસ્તારી શક્યા, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 69%ની તુલનામાં ઓછું છે. માત્ર 48% વિદ્યાર્થીઓ 99 સુધીની સંખ્યાઓને ક્રમમાં ગોઠવી શક્યા, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 55%થી નીચું છે. મૂળભૂત ગણિતીય ક્રિયાઓમાં નિપુણતા 47% પર સ્થિર રહી, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ સાથે સમાન છે.

- ત્રીજા ધોરણની ભાષામાં, માત્ર 52% વિદ્યાર્થીઓ ટૂંકી વાર્તાઓ વાંચી અને સમજી શક્યા, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 60%થી 8% ઓછું છે.

- ગુજરાતનું ત્રીજા ધોરણમાં ભાષાનું સરેરાશ પ્રદર્શન 57% અને ગણિતમાં 52% હતું, જે દરેક રાષ્ટ્રીય ધોરણોથી ઓછામાં ઓછું 7-8% નીચું હતું.

- રાજ્ય દસ સૌથી નીચું પ્રદર્શન કરનાર રાજ્યોમાં સામેલ છે, જેમાં ગુજરાતનો કોઈ જિલ્લો કોઈપણ સર્વેક્ષિત વર્ગ માટે ટોચના 50માં નથી. પોરબંદર, છોટા ઉદેપુર અને જામનગર જેવા કેટલાક જિલ્લાઓ રાષ્ટ્રીય સ્તરે 50 સૌથી નીચું પ્રદર્શન કરનાર જિલ્લાઓમાં સામેલ છે.

વલણો અને તુલનાત્મક પ્રદર્શન

********

- ગુજરાતમાં વિદ્યાર્થીઓનું પ્રદર્શન 2017ના રાષ્ટ્રીય મૂલ્યાંકન સર્વેક્ષણથી ઘટ્યું છે, જેનું સ્થાન પરખે લીધું છે.

- છઠ્ઠા ધોરણમાં, ભાષા અને ગણિતના સ્કોર રાષ્ટ્રીય સરેરાશથી 6% ઓછા હતા; "આપણી આસપાસનું વિશ્વ" વિષયમાં 4%નો તફાવત હતો.

- નવમા ધોરણના પરિણામો દર્શાવે છે કે ગુજરાત દરેક મુખ્ય વિષય (ભાષા, ગણિત, વિજ્ઞાન, સામાજિક વિજ્ઞાન)માં પાછળ છે, જેમાં ગ્રામીણ શાળાઓ શહેરી શાળાઓ કરતાં વધુ નબળું પ્રદર્શન કરે છે. ગ્રામીણ શાળાઓમાં, ભાષામાં 4%, ગણિતમાં 6% અને વિજ્ઞાન/સામાજિક વિજ્ઞાનમાં 3%નો તફાવત રાષ્ટ્રીય સરેરાશથી નીચો હતો; શહેરી શાળાઓએ થોડું સારું પ્રદર્શન કર્યું પરંતુ હજુ પણ રાષ્ટ્રીય આંકડાઓથી પાછળ હતી.

કારણો અને પ્રણાલીગત મુદ્દાઓ

*********

- નિષ્ણાતો અને અધિકારીઓએ બહુવિધ પરિબળોનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં શામેલ છે:

  - શિક્ષકોની નિમણૂક પ્રક્રિયામાં અપૂર્ણતા.

  - શિક્ષકો પર નોંધપાત્ર બિન-શૈક્ષણિક કાર્યભાર.

  - યાદ શક્તિ આધારિત શિક્ષણ અને પરીક્ષાના ગુણ પર અતિશય ભાર, કૌશલ્ય-આધારિત શિક્ષણને બદલે.

  - ખાસ કરીને ગણિતમાં, વાસ્તવિક જીવનના ઉપયોગો અને કૌશલ્ય-આધારિત શિક્ષણનું અપૂરતું સંકલન.

ભલામણો અને આગળનો માર્ગ

********

- પરખ અહેવાલ નીચેના સૂચનો આપે છે:

  - નવીન શિક્ષણ પદ્ધતિઓનો અપનાવવી.

  - કૌશલ્ય શિક્ષણ અને કારકિર્દી માર્ગદર્શનનું વધુ સંકલન.

  - શિક્ષક તાલીમ, અનુભવલક્ષી શિક્ષણશાસ્ત્ર અને કૌશલ્ય પર ભાર.

  - ઉદ્યોગ સાથે ભાગીદારી દ્વારા અભ્યાસક્રમને રોજગાર બજારની જરૂરિયાતો સાથે સંરેખિત કરવો.

- ગુજરાત શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ (GCERT) અહેવાલનું વિશ્લેષણ કરશે અને સુધારાત્મક કાર્યયોજના તૈયાર કરશે. ડિસેમ્બર 2027માં આગામી પરખ મૂલ્યાંકન પહેલાં આગામી બે વર્ષમાં હસ્તક્ષેપો અમલમાં મૂકી શકાય છે.

ગુજરાતનું પરખ મૂલ્યાંકનમાં સરેરાશથી નીચું પ્રદર્શન શિક્ષણ, અભ્યાસક્રમ ડિઝાઇન અને શાળા વ્યવસ્થાપનમાં તાત્કાલિક, પ્રણાલીગત સુધારાઓની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. શિક્ષકોની ગુણવત્તા મજબૂત કરવી, યાદ શક્તિ પરનો ભાર ઘટાડવો અને વાસ્તવિક જીવન અને કૌશલ્ય-આધારિત શિક્ષણને પ્રાથમિકતા આપવી એ શિક્ષકો અને પરખ અહેવાલ દ્વારા ભલામણ કરાયેલા મહત્વપૂર્ણ પગલાં છે.